LOP – Oddział Gorlice
Historia i działalność LOP na Ziemi Gorlickiej
Przyroda tworzy naturalne, niezastąpione środowisko życia dla każdego człowieka. Jest najcenniejszym dobrem ogólnoludzkim, które zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej podlega opiece oraz trosce państwa i wszystkich obywateli. W świadomości większości ludzi ochrona otaczającej nas przyrody jest naturalną koniecznością, jednak rzeczywistość jest nieco inna. Polska od zarania dziejów słynęła zarówno w Europie, jak i na świecie ze swojego zrozumienia przyrody i bardzo nowatorskiego podejścia do jej ochrony.
Jedną z pierwszych organizacji na świecie zajmujących się problemami ochrony przyrody jest Liga Ochrony Przyrody (LOP), która swoją działalność na terenie całej Polski prowadzi od 1928 roku. W różnych punktach kraju powstawały oddziały Ligi, w których rozwijano wszechstronną działalność na rzecz zachowania środowiska naturalnego. W ciągu 90 lat działania LO P nadrzędnym celem jest kształtowanie właściwego stosunku człowieka do przyrody i budzenie jej umiłowania, zwłaszcza wśród młodzieży.
Struktura LOP w powiecie gorlickim
W latach 90. na terenie powiatu gorlickiego działający Regionalny Oddział LOP należał do Wojewódzkiego Zarządu LOP w Nowym Sączu, gdzie funkcję prezesa pełnił Tadeusz Ogorzałek. Po reformie administracyjnej w Polsce w 1999 roku nastąpiło rozwiązanie Wojewódzkiego Zarządu LOP. Na jego miejsce powstał Zarząd Okręgu Ligi Ochrony Przyrody w Nowym Sączu, gdzie prezesem ponownie został Tadeusz Ogorzałek, który pełni tę funkcję do dzisiaj. Na terenach powiatów Regionalne Oddziały zmieniły nazwę na Powiatowe Oddziały zarządzane przez prezesów Ligi Ochrony Przyrody. Funkcję prezesów Oddziału LOP w powiecie gorlickim od 1994 roku pełniły następujące osoby: Aleksander Kalisz w latach 1994-1998, Bożena Szeląg w latach 1999-2003, Paulina Kwiatek w latach 2003-2008. Od 2008 roku do chwili obecnej funkcję prezesa Oddziału LO P w Gorlicach pełni Grażyna Kurzawa.
Rys historyczny Szkolnych Kół LOP w powiecie gorlickim
Informacje o początkach działalności Ligi na terenie obecnego powiatu gorlickiego są fragmentaryczne z powodu niekompletnej dokumentacji. Jak wynika ze sprawozdań działalności Szkolnych Kół LOP w powiecie gorlickim, pierwsza organizacja uczniowska, zwana Szkolnym Kołem Ligi Ochrony Przyrody (SK LOP), powstała w 1961 roku przy szkole w miejscowości Kobylanka. Jej założycielem i pierwszym opiekunem był Władysław Bobula. Drugie Koło LOP utworzone na terenie powiatu powstało w 1968 roku z inicjatywy Julii Janik przy szkole w Brzanie. W latach 70. SK LOP powstały przy: Zespole Szkół nr 1 w Bieczu, Zespole Szkół Ogólnokształcących w Bobowej, I Liceum Ogólnokształcącym w Gorlicach, Miejskim Zespole Szkół nr 4 i nr 5 w Gorlicach, Szkole Podstawowej w Mszance, Szkole Podstawowej w Pagorzynie, Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Strzeszynie oraz przy Zespole Szkół w Wilczyskach. W latach 80. SK LOP utworzono przy: Zespole Szkół nr 1 w Bobowej, Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Binarowej, Szkole Podstawowej w Jankowej, Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Łosiu, Szkole Podstawowej w Moszczenicy, Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Sękowej oraz Zespole Szkół w Staszkówce. W latach 90. na terenie powiatu gorlickiego powstały kolejne SK LOP przy: Zespole Szkół Zawodowych w Bieczu, Miejskim Zespole Szkół nr 1 w Gorlicach, Zespole Szkół nr 1 w Gorlicach, Zespole Szkół Ekonomicznych w Gorlicach, Publicznym Gimnazjum w Krygu i Lipinkach. Po roku 2000 do działalności LOP na terenie powiatu dołączyły SK LOP działające przy: Szkole Podstawowej w Lipinkach, Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Libuszy i Szkole Podstawowej w Łużnej. Najmłodsze SK LOP utworzono w 2010 roku przy: Liceum Ogólnokształcącym w Bieczu, Zespole Szkół w Dominikowicach, Zespole Szkół w Kwiatonowicach oraz przy Zespole Szkolno Przedszkolnym w Woli Łużańskiej. Liczba Szkolnych Kół LOP na terenie powiatu gorlickiego po 2010 roku nie zmieniła się i według danych z 2017 roku wynosi 32.
Liczba członków LOP na terenie powiatu gorlickiego jest dynamiczna i zmienia się z każdym rokiem szkolnym. Sytuacja ta ma związek z rotacją uczniów między klasami oraz szkołami. Najstarsze dostępne dane pochodzące z lat 1999-2003 wskazują, że liczba członków LOP wynosiła około 1000 osób. W latach 2003-2008 liczba członków wynosiła 1059. Ostatnie dane pochodzące z roku 2017 wskazują, że liczba członków LO P w latach 2008-2017 wynosiła około 3900.
Działalność LOP w latach 1999-2003
Najstarsze dane dotyczące działalności LOP na terenie powiatu gorlickiego pochodzą ze sprawozdania przedstawionego przez Bożenę Szeląg, ówczesnego prezesa Zarządu Powiatowego Oddziału LOP. Jak wynika z dostępnego raportu, aktywność LOP-u skupiała się na działalności Szkolnych Kół LOP, których członkowie podejmowali liczne działania zmierzające do kształtowania właściwych postaw względem przyrody oraz poznawania zagrożeń środowiska. Członkowie LOP-u z powiatu gorlickiego brali czynny udział w sesjach ekologicznych, których organizatorem była Szkoła Podstawowa w Kwiatonowicach. Sesjom towarzyszyły konkursy plastyczne i literackie. Tematyka sesji corocznie się zmieniała, a ich hasła brzmiały: w roku szkolnym 1997/1998: „Wody – stan aktualny, przyszłość”, w roku szkolnym 1998/1999: „Powietrze – stan aktualny, przyszłość”, w roku szkolnym 1999/2000: „Gleby – zanieczyszczenia, ochrona”, w roku szkolnym: 2000/2001: „Rolnictwo ekologiczne”, w roku szkolnym 2001/2002: „Odpady – utylizacja, gospodarowanie”.
Członkowie LOP-u podnosili swoją świadomość ekologiczną poprzez uczestnictwo w ogólnopolskich konkursach wiedzy ekologicznej, np. „Ekologia w Unii, my w Unii”. Ponadto członkowie SK LOP osiągali liczne sukcesy na konkursach wiedzy ekologicznej w etapach szkolnych, gminnych, a także wojewódzkich. Popularyzacja wiedzy z zakresu ochrony przyrody i środowiska odbywała się poprzez redagowanie gazetek o tematyce ekologicznej, uczestnictwo w zajęciach terenowych (np. w Radocynie), wykonywanie pomocy dydaktycznych (np. zielników, albumów i makiet). Ponadto członkowie LOP-u podejmowali społeczne akcje, jak: sadzenie drzew wokół szkół oraz uczestnictwo w manifestacjach z okazji Dnia Ziemi na rynku w Gorlicach.
Podsumowując swoją kadencję, prezes Bożena Szeląg stwierdziła, że Szkolne Koła LOP pracowały bardzo aktywnie, dowodem czego są sukcesy w konkursach i olimpiadach oraz wzrost świadomości ekologicznej zarówno ich samych, jak i społeczności lokalnej.
Działalność LOP w latach 2003-2008
Dane na temat działalności LO P w latach 2003-2008 pochodzą ze sprawozdania Pauliny Kwiatek, ówczesnego prezesa Zarządu Oddziału LO P w Gorlicach. W roku 2003 do ważniejszych przedsięwzięć prowadzonych z inicjatywy Zarządu Oddziału LO P należało zorganizowanie we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice i Łosie konkursu fotograficznego dla członków SK LO P z powiatu gorlickiego, z okazji 75-lecia LO P i udział w ogólnopolskim programie „Święto Drzewa”. Rok 2004 obfitował w liczne wydarzenia o charakterze edukacyjnym, popularyzatorskim oraz społecznym, m.in. przegląd piosenki ekologicznej i turystycznej, wystawa edukacyjna pt. „Jak ratować rzekę?” połączona z prelekcją „Jak działać dla Ziemi”, udział w ogólnopolskiej kampanii pod hasłem „Zwierzę nie jest rzeczą” popartą akcją zbierania podpisów dotyczących wprowadzenia zakazu eksportu żywych koni na rzeź, zajęcia edukacyjne pt. „Rajd Młodego Przyrodnika”, organizowanie w ramach Światowego Dnia Ochrony Środowiska sadzenia dębów w parku Miejskim w Gorlicach, zorganizowanie happeningu na ulicach miasta Gorlic z okazji Europejskiego Dnia bez Samochodu. Ponadto przeprowadzono zajęcia terenowe pod hasłem „Edukacja środowiskowa w terenie” na ścieżce przyrodniczej w Dolinie Łopacińskiego w Wysowej zorganizowane we współpracy z Nadleśnictwem Łosie. W roku 2006 Zarząd Oddziału LOP wspierał powstanie ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej w parku Miejskim w Gorlicach oraz zorganizował we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice konkurs plastyczny pod hasłem „Moje drzewo”.
Prezes Paulina Kwiatek, podsumowując działalność swojej kadencji, stwierdziła, że praca Zarządu Oddziału LO P w Gorlicach przebiegała prawidłowo przy dobrej współpracy z organami lokalnymi, dzięki którym Zarząd mógł w pełni realizować swoje założenia statutowe.
Działalność LOP w latach 2008-2016
W 2008 roku prezesem Zarządu Oddziału LOP w Gorlicach została Grażyna Kurzawa, która pełni tę funkcję nieprzerwanie do dzisiaj. Omawiając pracę Oddziału LOP w ciągu 8 lat na terenie powiatu gorlickiego, obecna prezes zwraca uwagę, że Liga to organizacja, która skupia w swoich szeregach przede wszystkim uczniów i nauczycieli, dlatego formy i metody działania Oddziału były ukierunkowane na realizowanie podstawowych zadań statutowych, ze szczególnym uwzględnieniem form edukacyjnych uświadamiających konieczność ochrony przyrody i środowiska oraz kształtowania postaw szacunku do przyrody. Na podstawie sprawozdań i dokumentacji należy podkreślić, że Zarząd Oddziału LOP podejmował różne formy działalności, których efekty widoczne są w skali powiatu, województwa, a także kraju i świata.
W czerwcu 2008 roku zorganizowano Rajd Młodego Przyrodnika – zajęcia warsztatowe we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice oraz przyłączono się do ogólnopolskiej i światowej akcji „STOP FOLIÓWKOM ”, w czasie której zebrano około 500 podpisów na petycji popierającej zmiany w przepisach prawnych. W listopadzie 2008 roku odbyły się uroczyste obchody 80-lecia LOP, w których udział wzięli członkowie i emerytowani działacze LOP, reprezentacje wszystkich Szkolnych Kół LOP z powiatu gorlickiego wraz z opiekunami, przedstawiciele Zarządu Okręgu LOP w Nowym Sączu oraz przedstawiciele władz powiatowych i gminnych. Zasłużeni działacze LOP otrzymali odznaki honorowe LOP: srebrne, złote i złote z napisem „Zasłużony dla ochrony przyrody”.
Rok 2009 obfitował w liczne wydarzenia o charakterze edukacyjnym, wśród których przeprowadzono warsztaty pt. Osobliwości przyrodnicze Magurskiego Parku Narodowego oraz „Sowy Polski” – warsztaty w Pienińskim Parku Narodowym zorganizowane we współpracy z Fundacją „Wspieranie Inicjatyw Ekologicznych”. Przeprowadzono kampanię społeczną pt. „Zamień folię na eko-torbę” skierowaną do uczniów oraz społeczności lokalnej. Od 2009 roku Zarząd Oddziału LOP organizował konkursy ekologiczne we wszystkich typach szkół, których tematy co roku dotyczyły innych zagadnień.
W lutym 2010 roku Zarząd Oddziału LOP Gorlice przy współpracy z Instytutem Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego zorganizował warsztaty „Natura 2000 a społeczności lokalne – konflikty, doświadczenia, perspektywy”. W maju przeprowadzono warsztaty dotyczące osobliwości przyrodniczych Babiogórskiego Parku Narodowego. We wrześniu odbyły się zajęcia warsztatowe z wykorzystaniem ścieżki dydaktycznej w Sękowej, we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice. W grudniu we współpracy z Fundacją „Wspieranie Inicjatyw Ekologicznych” zorganizowano dwa wydarzenia o charakterze edukacyjnym pt. „Energia odnawialna jest wśród nas” oraz „Woda, powietrze, ziemia i ogień” dla opiekunów SK LOP z powiatu gorlickiego.
Do ważniejszych działań Zarządu Oddziału LOP w roku 2011 należało zorganizowanie konferencji naukowej pt. „Grzyby – pariasi czy zawodowi zabójcy”, którą prowadził Tomasz Pasierbek, pracownik Babiogórskiego Parku Narodowego, oraz konferencji „Natura 2000 w powiecie gorlickim”, którą przeprowadzono we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice w Domu Polsko-Słowackim, w których uczestniczyli opiekunowie SK LOP. W czerwcu przeprowadzono zajęcia warsztatowe na ścieżce dydaktycznej w Małastowie we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice pod hasłem „Wielofunkcyjna rola lasu”, w których uczestniczyli przedstawiciele SK LOP powiatu gorlickiego wraz z opiekunami. We wrześniu odbyły się warsztaty pt. „Fauna i flora Babiogórskiego Parku Narodowego” dla nauczycieli opiekunów SK LOP.
W lutym 2012 roku w ramach działalności LOP na terenie powiatu gorlickiego przeprowadzono warsztaty w kasztelu w Szymbarku z wykorzystaniem wystawy przyrodniczej „Beskid Niski – przyroda i ludzie”. W ramach projektu realizowanego przez Polską Zieloną Sieć w marcu odbyły się warsztaty pod hasłem „Klasa z klimatem”. W czerwcu i wrześniu przeprowadzono zajęcia warsztatowe w rezerwacie „Skamieniałe miasteczko” i w Muzeum Przyrodniczym im. K. i W. Tomków w Ciężkowicach oraz zajęcia edukacyjne pt. „Różnorodność przyrodnicza w Pienińskim Parku Narodowym” dla uczniów i opiekunów.
Ponadto w grudniu, w ramach ogólnopolskiej młodzieżowej kampanii ekologicznego stylu życia pod hasłem „Razem chronimy Ziemię”, przeprowadzono warsztaty pt. „Program ekozespołów – (przed)szkolna kampania ekologicznego stylu życia”.
W lutym 2013 roku przedstawiciele Oddziału LOP wzięli udział w debacie „Dobry klimat dla powiatu” zorganizowanej przez Instytut na rzecz Ekorozwoju i Związków Powiatów Polskich pod patronatem Ministerstwa Środowiska i Starosty Gorlickiego. Również w lutym we współpracy z Fundacją Wspierania Inicjatyw Ekologicznych z Krakowa zorganizowano warsztaty pod hasłem: „Natura 2000”. W październiku przeprowadzono zajęcia warsztatowe pt. „Bioróżnorodność Beskidu Niskiego” z wykorzystaniem ścieżki dydaktycznej w Sękowej, we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice, w której uczestniczyli uczniowie i nauczyciele opiekunowie SK LOP z powiatu gorlickiego.
W 2014 roku dzięki staraniom Zarządu Oddziału LOP udało się nawiązać współpracę z Wydziałem Geograficzno-Biologicznym Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, w ramach której w kwietniu odbyła się konferencja naukowa pt. „Eliksir młodości – czy życiodajny tlen może być zabójczy”. W październiku dla opiekunów SK LOP zorganizowano warsztaty pod hasłem „Osobliwości przyrodnicze w Popradzkim Parku Krajobrazowym”.
W lutym 2015 roku pod patronatem Dziekana Wydziału Geograficzno-Biologicznego zorganizowano konferencje naukowe pt. „Akrylamid – toksyna podawana na talerzu” oraz „Metale w środowisku – problemy i konsekwencje”, którym przewodniczyli Magdalena Semla i Łukasz Binkowski, pracownicy Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. W marcu na wniosek Oddziału LOP Gorlice odznaczono medalem LOP – zasłużony dla ochrony przyrody Wacława Ligęzę, Burmistrza Miasta i Gminy Bobowa. W czerwcu odbyły się zajęcia terenowe w Radocynie we współpracy z Nadleśnictwem Gorlice, w których wzięli udział uczniowie wraz z opiekunami SK LOP. W październiku we współpracy z Ośrodkiem Edukacyjnym „Polichty” przeprowadzono warsztaty „Praktyczne Formy Edukacji Środowiskowej na ścieżce dydaktycznej Polichty – Sucha Góra ” w Ciężkowicko- Rożnowskim Parku Krajobrazowym. W listopadzie Oddział LOP przyłączył się do kampanii „Kwaśne deszcze”, w której członkowie Szkolnych Kół LOP badali stan zanieczyszczenia powietrza w swoich miejscach zamieszkania.
W kwietniu 2016 roku Zarząd Oddziału LOP wraz z SK LOP działającym przy ZSO w Bobowej zorganizował konferencję naukową pod hasłem „Biotechnologia – Człowiek – Medycyna”. W konferencji udział wzięli naukowcy oraz lekarze pracujący w ośrodkach polskich oraz zagranicznych. W listopadzie członkowie LOP kontynuowali udział w kampanii „Kwaśne deszcze”.
Ponadto od 2008 do 2015 roku Zarząd Oddziału LOP we współpracy z SK LOP działającym przy ZSO w Bobowej oraz ze Starostwem Powiatowym w Gorlicach był organizatorem powiatowych sesji ekologicznych dla młodzieży szkół ponadgimnazjalnych powiatu gorlickiego. Sesje odbywały się pod hasłem przewodnim: Praktyczne Formy Edukacji Środowiskowej, a ich tematy co roku dotyczyły innego zagadnienia związanego z problematyką ekologiczną.
Oprócz edukacji ekologicznej Oddział LOP Gorlice podejmował liczne działania o charakterze praktycznym, m.in. sprzątanie terenów w poszczególnych gminach, zbiórka surowców wtórnych, akcje zbiórki leków przeterminowanych, nakrętek, baterii, przeprowadzał inwentaryzacje dzikich wysypisk oraz akcje sadzenia drzew. Ponadto rokrocznie Zarząd Oddział LOP Gorlice prowadził akcje uświadamiające lokalnemu społeczeństwu szkodliwość, jaką niesie za sobą wypalanie traw.
Wymienione wyżej działania Zarządu Oddziału LOP były możliwe dzięki bardzo dobrej współpracy z lokalnymi władzami samorządowymi, Nadleśnictwami: Gorlice, Łosie, Kołaczyce, Muzeum Przyrodniczym w Ciężkowicach, Dyrekcjami Parków Narodowych: Magurskiego, Ojcowskiego, Pienińskiego, Tatrzańskiego oraz Popradzkiego Parku Krajobrazowego, a także uczelniami, stowarzyszeniami i fundacjami działającymi na rzecz ochrony przyrody.
Podsumowując, należy podkreślić, że działalność Ligi Ochrony Przyrody poprzez Szkolne Koła LOP wkomponowuje się w program dydaktyczno-wychowawczy szkół, a zaangażowanie nauczycieli opiekunów, którzy bezinteresownie, wykorzystując swoją wiedzę, umiejętności oraz talent pedagogiczny w pracy z młodzieżą, przyczynia się do kształtowania i podnoszenia wrażliwości na otaczającą nas przyrodę.
Grażyna Kurzawa
Prezes Oddziału LOP Gorlice